3 maja w Łodzi bywał wielkim pochodem. Czasem także starciem

Ten dzień w łódzkiej historii rzadko był zwykłą rocznicą. Podczas kolejnych obchodów Konstytucji 3 Maja ulice zapełniały się tłumami, a w jednym z najostrzejszych momentów święto przerodziło się w otwarty konflikt z nową władzą. Z czasem ta sama data trafiła też do miejskiego krajobrazu – w formie pomników i uroczystości, które do dziś przypominają, jak mocno zakorzenił się w mieście trzeciomajowy symbol.

• Pochód z placu Targowego pokazał skalę łódzkiego świętowania
• Studenci wyszli w marszu, a na Piotrkowskiej doszło do tragedii
• Od zakazu do pomników w miejskiej pamięci

Pochód z placu Targowego pokazał skalę łódzkiego świętowania

W 1916 roku niemieckie władze okupacyjne zgodziły się na manifestację z okazji 125. rocznicy uchwalenia konstytucji. Sama zgoda była wtedy znacząca, ale jeszcze większe wrażenie zrobił rozmach wydarzenia – w pochodzie uczestniczyło około 50 tysięcy łodzian.

Marsz ruszył z placu Targowego, dzisiejszego placu Dąbrowskiego, i przeszedł do katedry przy ulicy Piotrkowskiej. Tego dnia patriotyczny charakter święta nie kończył się na ulicy. Uroczyste przedstawienia odbyły się także w teatrach, co dopełniało obraz miasta, które mimo wojny chciało publicznie zaznaczyć przywiązanie do polskiej tradycji.

Studenci wyszli w marszu, a na Piotrkowskiej doszło do tragedii

Dziewięć lat po zakończeniu wojny trzeciomajowe obchody znów nabrały ostrego tonu. W 1946 roku święto stało się okazją do studenckich manifestacji przeciwko komunistycznej władzy, która niechętnie patrzyła na religijny wymiar uroczystości i na to, że wielu Polaków bardziej utożsamiało się z 3 maja niż z 1 maja czy z ustanowionym po wojnie Dniem Zwycięstwa 9 maja.

Po mszy w katedrze pochód ruszył Piotrkowską. Padały patriotyczne i antykomunistyczne hasła. Na wysokości ulicy Tuwima doszło do starcia z prowokatorami z UB i Milicji Obywatelskiej. Zginęła jedna osoba, choć część historyków wskazuje, że ofiar mogło być nawet pięć. Najaktywniejszych uczestników zatrzymano.

Protest nie skończył się jednak na ulicy. Studenci wzniecili strajk na uczelni, który trwał do 20 maja. Do akcji dołączyli także łódzcy robotnicy i tramwajarze. Władza stopniowo odzyskiwała kontrolę, ale napięcie nie zniknęło od razu – strajki w fabrykach ciągnęły się jeszcze przez kolejne miesiące.

Od zakazu do pomników w miejskiej pamięci

W okresie PRL święto zostało zniesione, a obchodzenie go oficjalnie zakazano. Mimo to w Łodzi i w całym kraju zdarzały się patriotyczne manifestacje, zwłaszcza podczas tzw. karnawału „Solidarności” oraz w stanie wojennym. Dopiero w 1990 roku przywrócono Święto Narodowe Trzeciego Maja, które wróciło do kalendarza jako dzień wolny i jedno z najważniejszych państwowych świąt.

Ta data zapisała się w Łodzi również na stałe w przestrzeni miasta. 3 maja 1927 roku na placu Wolności wmurowano kamień węgielny pod pomnik Tadeusza Kościuszki, odsłonięty 14 grudnia 1930 roku. Z kolei w 1997 roku przy Łódzkim Domu Kultury odsłonięto największy w Polsce pomnik Józefa Piłsudskiego. W uroczystości uczestniczył Ryszard Kaczorowski, ostatni prezydent Rzeczypospolitej na Uchodźstwie.

na podstawie: Urząd Miasta Łodzi.