Ponad 500 hektarów fabryk. Tak Karol Scheibler budował przemysłową potęgę Łodzi

Ponad 500 hektarów fabryk. Tak Karol Scheibler budował przemysłową potęgę Łodzi

Dym z kominów, stukot maszyn i ciężkie od wyziewów powietrze tworzyły pejzaż szybko rosnącego przemysłowego miasta. Wśród fabrykantów drugiej połowy XIX wieku szczególną pozycję zdobył Karol Scheibler. Jego zakłady i grunty zajmowały ogromny obszar, a majątek obejmował także pałace, kamienice i osiedle robotnicze.

  • Z Nadrenii do własnej przędzalni przy Wodnym Rynku
  • Kryzys bawełniany osłabił konkurentów
  • Maszyny budziły niepokój, a właściciel pilnował produkcji

Z Nadrenii do własnej przędzalni przy Wodnym Rynku

Scheibler osiedlił się w Łodzi w 1854 roku. W ciągu niespełna trzech dekad zgromadził ponad 500 hektarów terenów fabrycznych na Wodnym Rynku i wzdłuż posiadłości na Jasieniu. Była to jedna siódma powierzchni ówczesnego miasta. Ta skala pokazuje, że jego działalność wykraczała daleko poza prowadzenie pojedynczego zakładu.

Urodził się w 1820 roku w Nadrenii, w rodzinie sukiennika. Uczył się i zdobywał doświadczenie w przędzalniach, między innymi w Belgii, a później pracował w zakładzie wuja Fryderyka Schloessera w Ozorkowie. Został tam dyrektorem. Zgromadzone oszczędności powiększył dzięki małżeństwu z Anną Werner, której posag był dwukrotnie większy od jego własnego kapitału.

W Łodzi otrzymał od magistratu parcelę przy Wodnym Rynku w wieczystą dzierżawę. W dwa lata powstało tam przedsiębiorstwo włókiennicze. W 1855 roku ruszyła zmechanizowana przędzalnia wyposażona w 18 tysięcy wrzecion. Później dołączyły do niej mechaniczna tkalnia i wykończalnia z nowoczesnymi maszynami. Scheibler szybko stał się jednym z najpotężniejszych przedsiębiorców bawełnianych w Królestwie Polskim. W pierwszej połowie XIX wieku najważniejszą pozycję w Łodzi zajmował Ludwik Geyer, ale w kolejnych dekadach to Scheibler wyrósł na przemysłowego potentata.

Więcej aktualności z Łodzi znajdziesz na stronie głównej informacjelodzkie.pl, a wydarzenia i imprezy na najbliższe dni zawsze na informacjelodzkie.pl/wydarzenie.

Kryzys bawełniany osłabił konkurentów

W latach 1861–1864 wojna secesyjna w Stanach Zjednoczonych przerwała dostawy bawełny i uderzyła w przemysł włókienniczy. Część łódzkich fabryk ograniczyła produkcję lub ją wstrzymała. Scheibler wcześniej zgromadził zapasy surowca i sprzedawał je z dużym zyskiem. Zysk pozwolił mu rozwijać własne przedsiębiorstwo, gdy konkurencyjne zakłady znalazły się w trudnym położeniu.

Przejęcie terenów Księżego Młyna było kolejnym etapem rozbudowy. Pożar fabryki w 1863 roku i śmierć jej właściciela, K.F. Moesa, osłabiły tamtejsze przedsiębiorstwo. W 1865 roku nieruchomość kupił Teodor Krusche. Gdy kolejny pożar zniszczył fabrykę w 1870 roku, Scheibler nabył spaloną zabudowę, maszyny oraz posiadłość Księżego i Wójtowskiego Młyna. Zapłacił 40 tysięcy rubli i włączył ten teren do rozrastającego się imperium.

Maszyny budziły niepokój, a właściciel pilnował produkcji

Mechanizacja nie wszystkim kojarzyła się z postępem. Przybywający do Łodzi ludzie szukający pracy widzieli fabryczne mury, dymiące kominy i słyszeli pracę maszyn. W mieście zalegało błoto, a powietrze było zanieczyszczone dymem i wyziewami. Część robotników podejrzewała fabrykantów o nieczyste sprawki. Po uruchomieniu mechanicznej tkalni sukiennicy zdemolowali hale przy Wodnym Rynku. Nie zdołali jednak zatrzymać parowej maszyny.

Scheibler zmarł w 1881 roku. Pozostawił po sobie fabryki, pałace, kamienice i osiedle na Księżym Młynie. Pracował od piątej rano do późnego wieczora, nadzorując wydatki i kontrolując gotowe tkaniny. Jego majątek był efektem zarówno rozbudowy zakładów, jak i ścisłego nadzoru nad ich działalnością.

na podstawie: Urząd Miasta Łodzi.

Widzisz błąd lub nieaktualną informację? Zgłoś błąd, sprostowanie lub uwagę

Treści na stronie są opracowywane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji

Ostatnie Artykuły