Łódź miała nazywać się Ostroga. Stary akt znaleziono pod telewizorem

Niewielka osada nad rzeką, rolnicze zajęcia i kilka opłat zapisanych w groszach – tak wyglądały początki Łodzi. Później królewski dokument nadał mieszkańcom prawa miejskie, a jeden z najcenniejszych aktów dotyczących miasta przez lata leżał w domowej komodzie. Historia Łodzi kryje więc nie tylko daty lokacji, lecz także zaskakujący ślad odnaleziony w Głownie.

• Najpierw Ostroga, potem miasto na prawie magdeburskim
• Rolnicze miasteczko z własnymi targami i daninami
• Pierwsza parafia i dokument ukryty w domowej komodzie

Najpierw Ostroga, potem miasto na prawie magdeburskim

Pierwszy krok do miejskiej historii Łodzi nastąpił w 1414 roku. Kapituła biskupia we Włocławku ulokowała miasto na bazie wsi Łodzia i nadała mu nazwę Ostroga, pochodzącą od przepływającej w pobliżu rzeczki. Ta nazwa nie utrzymała się długo.

Pełnię praw miejskich przyniósł dopiero przywilej Władysława Jagiełły, wydany 29 lipca 1423 roku w Przedborzu na prośbę biskupa włocławskiego Jana Pelli. Dokument regulował ustrój miasta, zasady sądowe oraz uprawnienia handlowe. Łódź miała wzorować się na Łęczycy i zostać lokowana na prawie magdeburskim.

Dla mieszkańców oznaczało to zmianę w sprawach sądowych. Łodzianie mieli odpowiadać przed wójtem, a wójt przed biskupem. Jeżeli biskup zaniedbałby swoje obowiązki, sprawa mogła trafić przed króla lub jego sąd generalny. Mieszkańcy zostali więc wyłączeni spod jurysdykcji urzędników ziemskich.

Rolnicze miasteczko z własnymi targami i daninami

Łódź z pierwszej połowy XV wieku była małą osadą liczącą około 100–200 mieszkańców. Położenie nad niewielką rzeką nie zmieniło jej rolniczego charakteru. Po sześcioletnim okresie wolnizny, około 1430 roku, mieszkańcy zaczęli wnosić opłaty i daniny na rzecz biskupów włocławskich, którzy byli właścicielami miasta.

Dokumenty lokacyjne określały zarówno obowiązki, jak i możliwości mieszczan. Wśród należności znalazły się między innymi:

• 8 groszy od każdego łanu,
• 2 grosze od domu lub ogrodu,
• po 2 grosze od później uzyskanych folwarków i przymiarków,
• dwa kapłony z każdego łanu,
• 12 groszy rocznie od piwowarów i rzemieślników,
• 12 groszy od rzeźników oraz dodatkowo kamień surowego łoju, czyli około 14 kilogramów.

Opłaty wiązały się także z konkretnymi przywilejami. Rzemieślnicy mogli warzyć piwo po uiszczeniu 6 groszy, a wszyscy mieszczanie otrzymali możliwość sprzedaży soli i chleba za 8 groszy. Od początku mogli również pozyskiwać drewno z biskupiego lasu na budowę domów.

Przywilej Jagiełły zezwalał na organizowanie cotygodniowych targów w środy oraz dwóch jarmarków w roku:

• nazajutrz po Bożym Ciele,
• nazajutrz po Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny, czyli 16 sierpnia.

Na te wydarzenia mogli przyjeżdżać okoliczni chłopi, szlachta, kupcy i rzemieślnicy. Handlowano wyrobami rzemieślniczymi, ale przede wszystkim produktami gospodarstw rolnych i hodowlanych. Dla dzisiejszych mieszkańców to ważna wskazówka: średniowieczna Łódź nie była jeszcze ośrodkiem przemysłowym, lecz małym rynkiem obsługującym najbliższą okolicę.

Pierwsza parafia i dokument ukryty w domowej komodzie

Najstarszą świątynię w Łodzi wzniesiono jeszcze przed miejską lokacją, w miejscu obecnego kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny na placu Kościelnym. Budowla stanęła w najwyższym punkcie okolicy, na wysokości 213 metrów nad poziomem morza, dzięki czemu była widoczna dla podróżnych z większej odległości.

Za czas erygowania parafii przyjmuje się okres od schyłku XIV wieku do 1414 roku. Najbardziej prawdopodobna jest data około 1402 roku. Oznacza to, że życie religijne w tej części dzisiejszej Łodzi miało zorganizowane ramy jeszcze przed nadaniem miejscowości praw miejskich.

Jeszcze bardziej niezwykła historia dotyczy dokumentu odkrytego w 2017 roku. Krzysztof Laszkiewicz z Głowna przeglądał rodzinne pamiątki w szufladzie komody znajdującej się pod telewizorem. Wśród papierów znalazł niewielki pakunek owinięty pożółkłym papierem. W środku znajdował się złożony na cztery części dokument z ozdobnym sznurem i datą 1433.

Kwerenda wykazała, że był to oryginał przywileju renowacyjnego dla Łodzi, wydanego 25 czerwca 1433 roku na zamku w Kole. Król Władysław Jagiełło odnawiał w nim prawa miejskie nadane dekadę wcześniej. Badacze potwierdzili autentyczność aktu.

Dokument, który przez lata pozostawał w prywatnych rodzinnych pamiątkach, okazał się bezpośrednim świadectwem jednego z najwcześniejszych etapów historii Łodzi. Znalazł się w rękach mieszkańca nie podczas uroczystej ekspozycji, lecz w zwyczajnej domowej szufladzie.

na podstawie: Urząd Miasta Łodzi.