Samorząd nie jest tłem codzienności. Decyduje o sprawach blisko ludzi

W kalendarzu samorządowym 27 maja nie jest zwykłą datą. To dzień, w którym wyraźniej widać, jak wiele codziennych decyzji zapada najbliżej mieszkańców. Od dróg i szkół po zieleń, kulturę i usługi publiczne – właśnie tam rozstrzygają się sprawy, które zwykle zauważa się dopiero wtedy, gdy zaczynają szwankować. To także dobra chwila, by przypomnieć ludzi, którzy po 1990 roku przywracali w Polsce realną samorządność.

• Reforma, która oddała gminom głos i odpowiedzialność
• Gminy dziś mierzą się z problemami znacznie większymi niż asfalt i chodnik
• Siła samorządu rośnie tam, gdzie mieszkańcy nie stoją z boku

Reforma, która oddała gminom głos i odpowiedzialność

Po 1990 roku polskie gminy przestały być jedynie wykonawcami cudzych poleceń. Zyskały własną podmiotowość, a wraz z nią możliwość decydowania o tym, co najbliższe codziennemu życiu. To była zmiana nie tylko administracyjna, lecz także ustrojowa – z czasem odczuwalna w ulicach, szkołach, przestrzeni publicznej i jakości usług komunalnych.

Jedną z postaci najmocniej kojarzonych z tamtą reformą był Jerzy Regulski, nazywany ojcem polskiej samorządności. To on wraz z zespołem reformatorów współtworzył fundament, na którym przez kolejne dekady opierały się miasta i gminy. Jego myślenie było proste, ale wymagające: silne państwo nie powinno wszystkiego centralizować, bo część odpowiedzialności musi zostać jak najbliżej obywateli.

Właśnie dlatego samorząd stał się czymś więcej niż tylko administracją. Zaczął oznaczać współodpowiedzialność za miejsce, w którym toczy się zwykłe życie. I ten ciężar z roku na rok rósł.

Gminy dziś mierzą się z problemami znacznie większymi niż asfalt i chodnik

Współczesny samorząd nie kończy się na naprawie drogi albo organizacji wywozu odpadów. Dziś musi łączyć sprawy bardzo przyziemne z procesami, które mają zasięg znacznie szerszy. Wiele gmin działa jednocześnie na kilku frontach.

Najczęściej chodzi o: – starzenie się społeczeństwa i odpływ młodych do większych ośrodków,
– rosnące oczekiwania wobec szkół, komunikacji, opieki i usług publicznych,
– cyfryzację urzędów, która ma ułatwiać życie, ale niesie też ryzyko wykluczenia części osób,
– bezpieczeństwo danych i odporność na cyberzagrożenia,
– kryzysy energetyczne, skutki wojny w Ukrainie, pandemii i gwałtownych zjawisk pogodowych,
– ochronę wody, zieleni i poprawę efektywności energetycznej.

To nie są sprawy oderwane od codzienności. Starzenie się mieszkańców wpływa na transport i opiekę społeczną. Cyfrowe usługi zmieniają sposób kontaktu z urzędem. Kryzysy wymagają szybkiej reakcji, a klimat wymusza planowanie przestrzeni z większą rozwagą. Samorząd stał się więc instytucją, która musi myśleć równocześnie o dziś, jutro i o tym, co może wywrócić lokalny porządek za kilka miesięcy.

Siła samorządu rośnie tam, gdzie mieszkańcy nie stoją z boku

W całej tej układance wciąż najważniejszy pozostaje człowiek. Nie sam urząd, nie sama procedura, ale zaufanie, rozmowa i gotowość do współuczestnictwa. To właśnie na tym budował swoją wizję Jerzy Regulski – na przekonaniu, że samorządność nie jest dekoracją demokracji, tylko jej codziennym sprawdzianem.

Dzień Samorządu Terytorialnego przypomina więc nie tylko o reformie sprzed lat. Przypomina także, że rozwój miasta czy gminy nie bierze się wyłącznie z decyzji odgórnych. Potrzebuje ludzi, którzy interesują się sprawami wspólnymi, zadają pytania i oczekują odpowiedzi. Bez tego nawet najlepsze instytucje działają ciszej, wolniej i mniej pewnie.

Właśnie w tym sensie samorząd pozostaje najbliższą obywatelom częścią państwa. Tam rozstrzygają się sprawy najprostsze i najtrudniejsze zarazem. I tam najłatwiej zobaczyć, czy wspólnota naprawdę działa.

na podstawie: Gmina Konstantynów Łódzki.