UM Łódź: Historia Łodzi. Okoliczne wsie i osady i ich wpływ na rozwój miasta

Pod koniec XVI w. na obszarze dzisiejszej Łodzi istniało 36 samodzielnych osiedli, należących do różnych właścicieli, czyli było jedno miasteczko, liczące kilkuset obywateli, ulokowane w rejonie Starego Rynku i pl. Kościelnego, a wokół niego 24 wsie, 10 osad przemysłowych (osiem młynów, dwie osady po kuźni i hucie) oraz dwór wójtowski.

Każdy orze, jak może

Posiadłości łódzkie należały do biskupstwa włocławskiego, część dóbr pabianickich do kapituły krakowskiej, a sporo wsi do szlachty. A zatem pod koniec XVI w. geografia obszaru dzisiejszej Łodzi wyglądała następująco:

• do dóbr biskupów włocławskich należały: miasto Łódź, wsie: Stara Wieś, Widzew, Wólka i Zarzew, młyny: Księży, Kulam, Lamus i Wójtowski, oraz Wójtówka;
• do dóbr pabianickich należały wsie: Brus, Chocianowice, Retkinia, Rokicie, młyny: Chachuła, Rokicki i Wiskicki, oraz Ruda i Huta Chocianowicka;
• własnością szlachty były natomiast wsie: Bałuty, Chojny Duże, Chojny Małe, Doły, Jagodnica, Kały, Łagiewniki, Modrzew, Moskule, Radogoszcz, Rogi, Stoki, Wola Mieczkowa, Wola Stokowska, Złotno i Młyn Kalski.

Część wsi szlacheckich tworzyło kompleksy majątkowe, np. Stoki, Wola Stokowska, a później także Chojny Duże i Chojny Małe oraz Wola Mieczkowa należały do rodziny Stokowskich. Od XV w. właścicielami Bałut, Dołów i Radogoszcza, Kałów i Rogów byli Radogoscy, ale z czasem kompleks ten uległ rozdrobnieniu. Znaczne włości posiadał także Jerzy Bełdowski, do którego należały: Łagiewniki, Jagodnica oraz działy w Złotnie i Moskulach.

Najwybitniejsze łodzianki. Te kobiety to istne legendy Łodzi [ZDJĘCIA]

Nietypowe sale weselne w Łodzi i okolicach. Kino, pole golfowe i co jeszcze? [ZDJĘCIA]

Pośród lasów i pól…

W Łodzi i we wsiach podłódzkich uprawiano przede wszystkim żyto i owies, rzadziej pszenicę, jęczmień i groch, a z łąk zwożono siano. W ogrodach sadzono kapustę, rzepę, marchew, pasternak, mak, konopie i len. Podobną funkcję pełniły ogrody mieszczan i plebana położone poza miastem. Według Jana Łaskiego przy kościele filialnym w Chojnach Dużych znajdowała się nawet winnica.

W gospodarstwach hodowano przede wszystkim krowy, woły, konie, świnie, owce, gęsi, kury i kapłony. Przy każdym młynie znajdowała się sadzawka, służąca nie tylko do spiętrzenia wód, ale także do hodowli ryb, m.in. pstrągów.

Stare nazwy miejscowych lasów i osiedli Niedźwiedź, Turowiec, Żubardź wskazują, że w łódzkich lasach nie brakowało niegdyś grubego zwierza. Powszechne były na pewno jelenie, sarny, dziki i zające oraz zwierzęta drapieżne wilki, rysie, lisy, kuny, łasice.

W zakładach produkcyjnych na obszarze Chocianowic pracowali kuźnik i hutnik z załogami liczącymi 34 osoby. Karczma wiejska, tzw. taberna, służyła sprzedaży piwa, a regestr z 1576 r. wymienia też jedną karczmę w Wólce, dwie w Chojnach Dużych i trzy w Chocianowicach.

Najstarsze parafie

Po utworzeniu na początku XI w. pełnej organizacji kościelnej w Polsce Łęczyckie weszło w skład archidiecezji gnieźnieńskiej. W jej południowo-zachodniej części na przełomie XII i XIII w. utworzono archidiakonat łęczycki, obejmujący obszar ziemi łódzkiej. Administracja państwowa nie znała do początków XIX w. niższych jednostek niż powiaty, toteż w razie potrzeby, przede wszystkim przy zbieraniu podatków, posługiwano się podziałem na parafie.

W najbliższym sąsiedztwie Łodzi założono przed XIV w. parafie w Kazimierzu nad Nerem, Mileszkach i Zgierzu, w połowie tego stulecia w Dobrej i Pabianicach, na przełomie XIV i XV w. w samej Łodzi, a w 1473 r. powstał kościół filialny w Chojnach Dużych. Ze wsi i innych samodzielnych osiedli, powstałych do końca XVI w., do parafii zgierskiej należały Kały, Łagiewniki i Modrzew; do dobrskiej Moskule; mileskiej Chojny, Stoki, Wola Mieczkowa, Wola Stokowska; do pabianickiej Chachuła Młyn, Chocianowice, Retkinia i Ruda Pabianicka; do kazimierskiej Jagodnica, Złotno, a do łódzkiej Bałuty, Brus, Doły, Lipinki, Radogoszcz, Rogi, Rokicie, Stara Łódź, Widzew, Wólka i miasto Łódź.