Pierwsza w Polsce retrospektywa Suzanne Treister w Muzeum Sztuki

W salach Muzeum Sztuki w Łodzi spotykają się tarot, sztuczna inteligencja, gry wideo i wizje przyszłości. Suzanne Treister od czterech dekad analizuje związki technologii z władzą, nauką oraz systemami kontroli. „Prorocze śnienie” to pierwsza w Polsce retrospektywa artystki, która swoje ostrzeżenia dotyczące cyfrowego świata formułowała na długo przed upowszechnieniem internetu. Wystawa pokazuje także, gdzie Treister szuka nadziei dla przyszłych pokoleń.

Od malarstwa do fikcyjnych podróży w czasie

Ekspozycja prowadzi przez kolejne etapy twórczości artystki – od malarstwa i rysunku, przez fotografię oraz wideo, aż po sztukę internetu i technologie interaktywne. Treister nie skupia się jednak na samych narzędziach. Interesują ją relacje między technologią, społeczeństwem, nauką, władzą i mechanizmami kontroli.

Ważnym tematem pozostaje pytanie o przyszłość świata. Artystka wykorzystuje alternatywne systemy wierzeń, naukę, fikcję i mistycyzm, aby tworzyć inne interpretacje historii oraz możliwe scenariusze rozwoju cywilizacji. W najnowszych pracach pojawiają się między innymi fizyka kwantowa, sztuczna inteligencja i kryzys klimatyczny.

„Moje futurystyczne wizje świata i rozwoju technologii ewoluowały przez cztery dekady globalnych zmian”.

Tak mówiła Suzanne Treister podczas konferencji zapowiadającej wystawę. Artystka urodziła się w 1958 roku w Londynie, ma polskie korzenie i obecnie mieszka oraz pracuje w tym mieście. Jej ojciec był Polakiem żydowskiego pochodzenia, który podczas drugiej wojny światowej trafił do Wielkiej Brytanii. Treister kształciła się w St Martin’s School of Art oraz Chelsea College of Art and Design.

Jednym z najwcześniejszych obszarów jej zainteresowań były gry wideo, wirtualna rzeczywistość i oprogramowanie komputerowe. Prace nad tymi tematami rozpoczęła jeszcze pod koniec lat 80. XX wieku. Na wystawie znalazły się między innymi serie „Malarstwo gier wideo” z lat 1989–1991 oraz „Oprogramowanie” z lat 1993–1994. Artystka przedstawiała w nich hipotetyczne aplikacje, które przypominają rozwiązania obecne dziś w codziennym korzystaniu z technologii.

Osobne miejsce zajmuje cykl „Podróżowanie w czasie z Rosalind Brodsky”, rozwijany w latach 1995–2006. Rosalind Brodsky to fikcyjne alter ego Treister, przekonane, że pracuje w londyńskim Instytucie Militroniki i Zaawansowanej Interwencyjności Czasowej. Zwiedzający zobaczą między innymi kostiumy i urządzenia przeznaczone do podróży w czasie oraz dokumentację wyimaginowanych badań nad stworzeniem sztucznego życia na Ziemi.

Diagramy, tarot i krytyczne spojrzenie na sztuczną inteligencję

W cyklu „HEXEN 2.0” z lat 2009–2011 artystka przygląda się historii internetu i jego militarnym korzeniom. Wykorzystuje autorskie diagramy alchemiczne oraz karty tarota, by pokazać związki między rozwojem cybernetyki, globalną manipulacją i systemami nadzoru.

Nowszy projekt „HEXEN 5.0” rozszerza tę refleksję o sztuczną inteligencję, fizykę kwantową i kryzys klimatyczny. Treister nie poprzestaje na krytyce. Wśród możliwych odpowiedzi wskazuje oddolne inicjatywy, kontrkulturę i etykę troski. To szczególnie interesujący trop dla odbiorców, którzy na co dzień korzystają z cyfrowych narzędzi, ale coraz częściej zastanawiają się również nad ich wpływem na prywatność, relacje społeczne i środowisko.

„Prezentujemy cztery dekady twórczości, które mają swoje źródło w obcowaniu z mediami cyfrowymi”.

Gabriela Sitek, kuratorka wystawy, podkreśla, że ekspozycja pokazuje zarówno fascynację artystki nowymi technologiami, jak i jej narastającą ostrożność wobec ich konsekwencji. Wystawa pozwala więc prześledzić nie tylko zmiany w sztuce, lecz także przemiany samego cyfrowego świata.

Trzy dni otwarcia i wystawa do marca 2027 roku

„Prorocze śnienie” jest efektem wieloletniego zainteresowania Muzeum Sztuki twórczością Suzanne Treister. Placówka ma w swojej kolekcji wiele jej prac, wcześniej prezentowanych między innymi na wystawach zbiorowych. Łódzka odsłona powstała we współpracy z Modern Art Oxford, gdzie retrospektywę pokazano po raz pierwszy jesienią 2025 roku. W 2027 roku wystawa zostanie zaprezentowana w nowej wersji przez Middlesbrough Institute of Modern Art w Wielkiej Brytanii.

Otwarcie w MS1 przy ul. Gdańskiej 43 zaplanowano na piątek o godz. 18.00. W wydarzeniu wezmą udział Suzanne Treister oraz kuratorki Jessie Robertson z Modern Art Oxford i Gabriela Sitek z Muzeum Sztuki w Łodzi.

Program pierwszego weekendu obejmuje:

• w sobotę, 10 października, o godz. 13.00 – oprowadzanie w języku angielskim z udziałem artystki i kuratorek,
• w niedzielę, 11 października, o godz. 12.30 – wernisaż dla dzieci i młodzieży, prezentacja historycznych gier wideo oraz oprowadzanie po wystawie w języku polskim.

Ekspozycja pozostanie dostępna do 14 marca 2027 roku. Dzięki chronologicznemu układowi można prześledzić, jak pomysły dotyczące cyfrowych narzędzi, wirtualnych światów i kontroli technologicznej zmieniały się wraz z kolejnymi dekadami.

na podstawie: Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego.