Bałuty były kiedyś wsią. Ślady dawnego życia wciąż są w Łodzi

Pod ulicami i między współczesnymi budynkami zachowały się ślady miejsca, w którym kiedyś stały chłopskie chałupy, działała karczma i rozciągały się pola. Dawna wieś Bałuty nie zniknęła całkowicie – jej historię można odczytać z układu ulic, zagłębień terenu i nazw Starych Bałut. Wystarczy spojrzeć na okolice Bałutki z nieco innej perspektywy, by zobaczyć fragment dawnego krajobrazu Łodzi.

• Dawna Bałutka prowadzi do miejsca, gdzie stały chłopskie domy
• Pola, stawy i droga do folwarku zniknęły pod ulicami
• Karczma przy granicy i wieś, która zaczęła znikać

Dawna Bałutka prowadzi do miejsca, gdzie stały chłopskie domy

Pierwsza wzmianka o wsi Bałuty pochodzi z dokumentu z 1410 roku. Jej zabudowania znajdowały się po północnej stronie rzeczki Bałutki, prawdopodobnie w rejonie dzisiejszego skrzyżowania ulic Franciszkańskiej i Tokarzewskiego.

Sama Bałutka występowała również pod nazwami Jamnica, Solówka i Suljanka. Choć w latach 30. XX wieku została zamknięta w podziemnym kanale, dawny przebieg rzeczki nadal można rozpoznać po obniżeniach terenu. Są widoczne między innymi przy ulicach:

• Młynarskiej,
• Wawelskiej,
• Łagiewnickiej, w pobliżu dawnego szpitala Kasy Chorych,
• Zgierskiej, niedaleko ulicy Dolnej.

To przydatny punkt orientacyjny dla osób próbujących odtworzyć dawną mapę Bałut. Ślady doliny rzecznej pokazują, że współczesny układ ulic powstał na terenie ukształtowanym wcześniej przez wodę.

Pola, stawy i droga do folwarku zniknęły pod ulicami

Uprawne pola należące do wsi rozciągały się między Bałutką a granicą Łodzi. Obecnie odpowiada to mniej więcej obszarowi pomiędzy ulicami Wojska Polskiego i Organizacji WiN. W XV wieku gospodarowało tam tylko sześciu chłopów.

W pobliżu znajdował się folwark z dworem oraz kilka stawów rybnych. Zbiorniki ciągnęły się wzdłuż doliny Bałutki – od ulicy Łagiewnickiej aż za ulicę Zgierską. Jeden z nich był na tyle duży, że określano go mianem jeziorka.

Do dawnej wsi prowadziła droga, której fragmentem jest dzisiejsza ulica Tokarzewskiego, skośnie odchodząca od Łagiewnickiej. O folwarku przypominają natomiast nazwy ulic Dworskiej i Pałacowej. Przy pierwszej z nich zachowało się kilka domów, a jeden stoi w miejscu, przez które przebiega obecnie ulica Organizacji WiN.

Karczma przy granicy i wieś, która zaczęła znikać

Wojny XVII i XVIII wieku przyczyniły się do upadku wielu miejscowości, a Bałuty zaczęły się wyludniać. Pola przestały być uprawiane i stopniowo zarastały. W 1797 roku wieś liczyła zaledwie pięć chałup zamieszkanych przez 31 osób.

Działały tam kuźnia i karczma położone przy granicy z Łodzią, w pobliżu dzisiejszego skrzyżowania ulic Łagiewnickiej i Berlińskiego. Bałucki wyszynk wywoływał niezadowolenie łódzkich władz, ponieważ sprzedawano w nim gorzałkę i piwo taniej niż w miejskich lokalach. Władze domagały się, by dzierżawca płacił podatki na takich samych zasadach jak właściciele łódzkich wyszynków.

Nazwa Stare Bałuty przypomina, że obecna dzielnica obejmuje teren dawnej wsi, ale także obszary, które nie należały do niej pierwotnie. W 1915 roku do Łodzi przyłączono również Bałuty Kolonię, Bałuty Nowe oraz części Żabieńca, Radogoszcza, Julianowa i Marysina. Dzięki temu nazwa Stare Bałuty wskazuje dziś nie tylko część miasta, lecz także wcześniejszy etap jego rozwoju.

na podstawie: Urząd Miasta Łodzi.