Łódzka kampania o autyzmie rozbija mit konsultacji na pokaz

W Łodzi i poza nią coraz głośniej słychać sprzeciw wobec działań, które mają wyglądać jak włączenie, a kończą się tylko na dekoracji. Kampania „Różni w potrzebach. Równi w prawach.” daje głos młodym osobom w spektrum autyzmu, które mówią o konsultacjach na pokaz, szkolnych murach i pracy bez realnego wpływu na decyzje. To nie jest odświętna akcja na jeden dzień, lecz rozpisany na dwa kwietniowe tygodnie sygnał, że o prawach nie powinno się mówić wyłącznie przy okazji rocznic.

• Młodzi w spektrum nie chcą już być ozdobą cudzych projektów
• Spot, warsztaty i rozmowy złożą się na akcję rozpisaną na dwa kwietniowe tygodnie
• Szkoła, praca i dostępność wracają na pierwszy plan

Młodzi w spektrum nie chcą już być ozdobą cudzych projektów

Akcja potrwa od 2 do 16 kwietnia 2026 roku i wpisze się w obchody Światowego Dnia Świadomości Autyzmu. To już siódma odsłona kampanii, która powstaje oddolnie i bez budżetowej pompy – przygotowują ją młode osoby samorzecznicze rozwijające się w spektrum autyzmu i z niepełnosprawnościami, zrzeszone w Klubie Świadomej Młodzieży Fundacji Autism Team. Wsparcie ekspertów Fundacji Autism Team ma pomóc w dopracowaniu przekazu, ale ciężar całego projektu pozostaje po stronie samych zainteresowanych.

W tym roku organizatorzy działają pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzeczniczki Praw Dziecka, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Głównego Inspektora Pracy. Sama kampania nie jest tylko symbolicznym gestem – ma mówić o nierównościach widocznych w edukacji, pracy i codziennym funkcjonowaniu osób w spektrum. Jej wspólnym mianownikiem jest sprzeciw wobec tokenizmu, czyli włączania „na pokaz”, bez rzeczywistego wpływu na decyzje.

„Ja chcę mieć realny wpływ na decyzje, które dotyczą mojego życia i życia innych osób w spektrum. Nie być statystą. Nie być »na pokaz«” – mówi Jan Gawroński, samorzecznik, założyciel i koordynator Klubu Świadomej Młodzieży Fundacji Autism Team.

„Są wśród nas osoby, które potrzebują stałego wsparcia. Ich głos jest prawie niesłyszalny, a powinien być brany pod uwagę najbardziej” – dodaje.

„Jest jeszcze jedna sprawa, o której nie mówi się prawie wcale: osoby rozwijające się w spektrum, które doświadczają kryzysu bezdomności. To realny problem, który musimy nazwać i zacząć rozwiązywać” – podkreśla.

Spot, warsztaty i rozmowy złożą się na akcję rozpisaną na dwa kwietniowe tygodnie

Tegoroczna formuła opiera się na trzech filarach. Pierwszym będzie spot z udziałem samorzeczniczek i samorzeczników rozwijających się w spektrum autyzmu oraz osób sojuszniczych. Scenariusz nie powstał za biurkiem, ale na podstawie briefu przygotowanego podczas warsztatów i spotkań poprzedzających kampanię. To właśnie młodzi uczestnicy wyznaczyli kierunek przekazu i wskazali tematy, które chcą wybrzmieć najmocniej.

Drugi filar to rozbudowane wypowiedzi samorzeczników odnoszące się do hasła kampanii i jej postulatów. Obok nich pojawią się głosy rodziców, opiekunów oraz specjalistów – terapeutów, nauczycieli, psychologów i pedagogów. Taki układ ma pokazać nie tylko perspektywę osób w spektrum, lecz także to, gdzie system nadal nie domyka wsparcia.

• otwarte wydarzenia dla wszystkich zainteresowanych – warsztaty, spotkania i Lekcje Różnorodności,
• rozmowy o tym, jak wspierać osoby neuroatypowe bez protekcjonalności i pustych deklaracji,
• działania w mediach społecznościowych prowadzone przez cały czas trwania kampanii.

W tle pozostaje szerokie zaplecze organizacyjne. Obok Fundacji Autism Team w inicjatywę wchodzą też m.in. Klub Świadomej Młodzieży przy Fundacji Autism Team w Łodzi, Klub Świadomej Młodzieży przy Fundacji Autism Team Włocławek i okolice, Inicjatywa Obywatelska „Chcemy całego życia” oraz Inicjatywa „Nasz Rzecznik”. Wśród partnerów znalazły się liczne fundacje, stowarzyszenia i osoby znane z pracy na rzecz neuroróżnorodności, a z Łodzi także Centrum Handlowe Port Łódź.

Szkoła, praca i dostępność wracają na pierwszy plan

Lista postulatów kampanii pokazuje, że chodzi o znacznie więcej niż samą widoczność. Młodzi samorzecznicy domagają się standardów konsultacji społecznych, które rzeczywiście wpływają na decyzje w instytucjach i samorządach, a nie tylko dobrze wyglądają w komunikatach. Równie mocno wybrzmiewa sprzeciw wobec fasadowej aktywizacji zawodowej i działań, które udają wsparcie, ale nie zmieniają sytuacji osób neuroróżnorodnych.

W centrum stoi też samorzecznictwo traktowane jako pełnoprawna kompetencja ekspercka. Organizatorzy chcą jasnych zasad wynagradzania i równorzędnego traktowania samorzeczników w zespołach, grupach roboczych i projektach. Do tego dochodzi walka z ukrytą segregacją w edukacji, która wciąż spycha młode osoby w spektrum na margines życia szkoły.

• wyeliminowanie pozorowanych konsultacji i wprowadzenie czytelnych standardów udziału obywateli,
• przeciwdziałanie udawanej aktywizacji zawodowej,
• uznanie samorzecznictwa za kompetencję ekspercką z jasnymi zasadami współpracy i płac,
• ograniczenie segregacji edukacyjnej i wykluczania z życia szkoły,
• wzmocnienie osób wymagających stałego wsparcia, także przez AAC i wspomaganą komunikację,
• promowanie przykładów, w których głos młodych samorzeczników realnie zmienił działania instytucji i pracodawców,
• budowanie dostępności, która wynika z realnych potrzeb, a nie z deklaracji.

Właśnie w tym miejscu kampania najmocniej odbiega od sezonowych haseł. Zamiast mówić o integracji w ogólnikach, pokazuje konkretne pola napięcia – szkołę, rynek pracy, konsultacje społeczne i codzienną dostępność. I przypomina, że hasło „Nic o nas bez nas” nie jest ozdobą do plakatów, tylko warunkiem uczciwej rozmowy o prawach osób w spektrum autyzmu.

na podstawie: Łódzki Urząd Wojewódzki.