Sztandar wyprowadzić - jak Łódź żegnała PZPR i budowała nowy samorząd

Miasto, które pamięta długie kolejki i wieczory pełne napięcia, nagle znalazło się w środku szybkich przemian. W przestrzeni Łodzi symboliczne gesty - od wyprowadzania sztandaru po zakładanie komitetów wyborczych - oznaczały koniec pewnej epoki i początek niepewnej, lecz wolnej codzienności. Ten proces był równocześnie wydarzeniem politycznym i codziennym przeżyciem mieszkańców.

• Gdy Okrągły Stół otworzył drzwi do zmian i PZPR zaczęła się wycofywać
• Kto z Łodzi trafił do Sejmu i Senatu - nowe twarze w parlamencie
• Pierwsze wolne wybory samorządowe i narodziny rady miejskiej

Gdy Okrągły Stół otworzył drzwi do zmian i PZPR zaczęła się wycofywać

Rozmowy przy Okrągłym Stole przygotowały grunt pod zmiany polityczne w kraju. W wyniku porozumień doszło do częściowo wolnych wyborów parlamentarnych - 4 czerwca 1989 r. - które formalnie pozostawiły większość miejsc w Sejmie przedstawicielom dotychczasowego obozu, ale w praktyce odsłoniły osłabienie systemu. Ordynacja gwarantowała 65% mandatów PZPR i koalicjantom, jednak opozycja zdobyła pozostałe 35%, a w w pełni wolnych wyborach do Senatu ugrupowania antykomunistyczne wygrały 99% mandatów.

Na kolejnym etapie transformacji partie komunistyczne przekształcały się lub znikały z politycznej mapy. W czasie XI Zjazdu PZPR delegaci podjęli decyzję o zakończeniu działalności partii - wydarzenie to miało miejsce 27-29 stycznia 1990 r.. Z lewicy wyłoniły się nowe formacje, m.in. Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej (SdRP) i Unia Socjaldemokratyczna (PUS), a w przestrzeni publicznej zaczęły legalnie działać partie tworzone wcześniej w podziemiu.

Kto z Łodzi trafił do Sejmu i Senatu - nowe twarze w parlamencie

Z miasta do centralnej polityki weszły osoby, które w latach 80. były aktywne w opozycji i środowiskach Solidarności. Wśród posłów wybitych w tamtej fali znaleźli się między innymi:

• Andrzej Kern - mecenas, obrońca w procesach politycznych,
• Maria Dmochowska - lekarka związana z NSZZ Solidarność,
• Jerzy Dłużniewski - działacz związkowy,
• Stefan Niesiołowski - działacz opozycyjny i były więzień polityczny.

Do Senatu wybrano natomiast dwóch profesorów związanych z Uniwersytetem Łódzkim:

• Cezary Józefiak,
• Jerzy Dietl.

Te nazwiska pokazują, że do parlamentu przeniknęły zarówno środowiska zawodowe, jak i osoby znane z opozycyjnej działalności.

Pierwsze wolne wybory samorządowe i narodziny rady miejskiej

Przywrócenie samorządu terytorialnego było jedną z fundamentalnych zmian. Pierwsze całkowicie demokratyczne wybory samorządowe odbyły się 27 maja 1990 r. W Łodzi scena polityczna skoncentrowała się wokół dwóch dużych komitetów wychodzących ze środowisk Solidarności: Łódzkiego Porozumienia Obywatelskiego (ŁPO) oraz Wojewódzkiego Komitetu Obywatelskiego (WKO), któremu przewodził Marek Edelman.

W liczbach wyglądało to następująco:

• o 80 mandatów w Radzie Miejskiej rywalizowało 422 kandydatów,
• kandydaci występowali na 83 listach wyborczych,
• frekwencja w Łodzi wyniosła 33,2%, podczas gdy średnia krajowa osiągnęła 42,7%.

Duża liczba list i kandydatów wraz z niską frekwencją tłumaczy, dlaczego wyłonienie reprezentacji było trudne i lokalny wybór wyglądał na rozdrobniony.

Mieszanka entuzjazmu i niepewności była wyczuwalna na każdym kroku - od plakatów z Lechem Wałęsą po debatę o tym, kto powinien przejąć obowiązki samorządowe. ŁPO agregowało środowiska centrowo-prawicowe, WKO zgromadził szerokie spektrum działaczy - to podziały tej pierwszej dekady ukształtowały późniejszy kształt rady miejskiej.

Warto zwrócić uwagę, że niska frekwencja - nie tylko w Łodzi, ale i w regionie - wskazywała na potrzebę większej edukacji wyborczej i jasnych programów dla wyborców. Duża liczba list wyborczych utrudniała decyzję i mogła zniechęcać do udziału w głosowaniu. To doświadczenie pierwszych wolnych wyborów pozostawiło trwałe lekcje dla kolejnych kampanii i dla sposobu organizacji życia miejskiego.

Źródłem danych i opisów są materiały opublikowane na łódzkim portalu informacyjnym oraz archiwa lokalne, które dokumentują, jak z symbolicznych gestów rodziła się realna władza samorządowa.

na podstawie: Urząd Miasta Łodzi.