Szpak dał początek powojennemu lotnictwu - pierwszy polski samolot powstał w Łodzi

Na płycie lotniska Łódź-Lublinek pojawił się samolot, który miał symbolicznie zacząć nowy rozdział polskiego lotnictwa. Choć pierwszy start zakończył się awarią, maszyna szybko wróciła na pas i wkrótce została zarejestrowana jako pierwsze powojenne cywilne lotnicze osiągnięcie kraju. W Łodzi zaczęła się historia prototypów, które miały pokazać, że polska myśl techniczna wraca do gry.

• Pechowy start i udany oblot
• Lotnicze Warsztaty Doświadczalne w budynku przy Kopcińskiego 56
• Skąd wzięły się kolejne prototypy i co zostawiła Łódź

Pechowy start i udany oblot

Pierwsze pojawienie się samolotu na lotnisku Lublinek miało miejsce 28 października 1945. Maszyna, nazwana później Szpak-2, nie wzniosła się tego dnia w powietrze — podczas rozbiegu pękło podwozie i start zakończył się niepowodzeniem. Usterkę usunięto szybko i już 6 listopada 1945 przeprowadzono oficjalny, udany oblot. Za sterami w czasie tego lotu siedział Antoni Szymański.

Po próbach konstrukcja została wpisana do rejestru jako pierwszy powojenny samolot cywilny w Polsce. W kolejnych latach Szpak-2 pełnił głównie funkcję reprezentacyjną — pokazywał, że kraj potrafi odbudować swoje lotnictwo. Maszynę eksploatowano do 1950 roku; po wycofaniu trafiła do zbiorów muzealnych, a przez pewien czas była używana w dyspozycji rządu i stacjonowała w Warszawie.

Lotnicze Warsztaty Doświadczalne w budynku przy Kopcińskiego 56

Maszyna powstała w nowo utworzonych Lotniczych Warsztatach Doświadczalnych, gdzie nad konstrukcją czuwał inżynier Tadeusz Sołtyk. Warsztaty działały w adaptowanym budynku przedwojennej fabryki mebli przy Kopcińskiego 56, a ich dyrektorem był Aleksander Sułkowski. To właśnie tam powstał prototyp Szpak-2 oraz kolejne eksperymentalne konstrukcje.

Zakłady pracowały przez kilka lat w Łodzi, po czym na początku lat 50. zostały przeniesione na lotnisko Okęcie w Warszawie. W okresie łódzkiej działalności powstały nie tylko dalsze wersje „Szpaka”, ale też inne prototypy sygnowane przez warsztaty.

Skąd wzięły się kolejne prototypy i co zostawiła Łódź

Zespół z Lotniczych Warsztatów Doświadczalnych w krótkim czasie opracował serię prototypów: Szpak-3, Żak, Miś i Mucha. Każdy z nich był próbą szybkiego odbudowania krajowego przemysłu lotniczego po wojnie — od koncepcji po ręczną realizację w przystosowanych halach przy Kopcińskiego.

Informacje o tych pracach i o roli, jaką odegrała Łódź w pierwotnym etapie powojennego lotnictwa, uzupełni obszerna publikacja, która ukaże się w „Kronice Miasta Łodzi” autorstwa Mateusza Walaska. Materiały miejskie oraz archiwa Urzędu Miasta Łodzi przypominają, że choć pierwsze próby nie obyły się bez problemów, to właśnie z Łodzi wyszło kilka koncepcji, które na dłużej zapisały się w powojennej historii polskiego lotnictwa.

na podstawie: Urząd Miasta Łodzi.