Hołd dla rozstrzelanej inteligencji na Brusie podczas uroczystości pamięci

W cieniu drzew Lasu na Brusie znów zabrzmiała pamięć o tych, którzy zostali zamordowani jesienią 1939 roku. W Łodzi odbyła się uroczystość, podczas której oddano hołd nauczycielom, urzędnikom, duchownym i działaczom społecznym – ofiarom niemieckiej akcji „Intelligenzaktion”. Mieszanka wystąpień, wykładów i składania kwiatów miała przypomnieć o bolesnych rozdziałach lokalnej historii i o trwających badaniach na poligonie.

• Jak w Łodzi obchodzono pamięć o ofiarach Brusia
• Prace naukowe i ekshumacje na poligonie na Brusie

Jak w Łodzi obchodzono pamięć o ofiarach Brusia

Podczas uroczystości organizatorzy zaprosili mieszkańców i instytucje do wspólnego upamiętnienia. W programie znalazła się pogadanka przygotowana i wygłoszona przez dr Katarzyna Czekaj-Kotyni z Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, przemówienia zaproszonych gości oraz ceremonia składania kwiatów. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele władz, instytucji kultury, służb mundurowych oraz młodzież z łódzkich szkół. Atmosfera była poważna, ale też skupiona na pamięci i wyjaśnianiu faktów.

Wypowiadane podczas spotkania treści miały dwutorowy charakter: przypomnienie historycznych wydarzeń i pokazanie, że badania prowadzone dziś odsłaniają kolejne wątki tej historii. Organizatorzy podkreślali, że uroczystości służą nie tylko oddaniu hołdu, lecz także edukacji młodego pokolenia.

Prace naukowe i ekshumacje na poligonie na Brusie

Las na Brusie to jedno z najtragiczniejszych miejsc pamięci w regionie. Jesienią 1939 roku Niemcy przeprowadzali tam masowe egzekucje – wśród zamordowanych znalazło się około 40 przedstawicieli miejscowych elit: nauczycieli, urzędników, duchownych i działaczy. W kolejnych latach, w okresie stalinowskim, teren poligonu służył także do potajemnych pochówków żołnierzy podziemia. Szacunki mówią, że w tamtejszych masowych mogiłach może spoczywać około 500 osób.

Obecnie na miejscu prowadzone są prace ekshumacyjne i badania archeologiczne realizowane przez Instytut Pamięci Narodowej w Łodzi we współpracy z Instytutem Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego. Ich celem jest identyfikacja ofiar oraz przywracanie im imion i historii. W 2025 r. badacze zdołali zidentyfikować jedną z ofiar jako Henryk Cybulski, rozstrzelanego 23 listopada 1939 r. Jego szczątki, wraz z ciałami innych ofiar niemieckich i komunistycznych zbrodni z lat 1939-1956, zostały złożone w mogile zbiorowej na cmentarzu komunalnym “Doły” w Łodzi, po ekshumacji z terenu poligonu.

Prace nadal trwają. Dla wielu rodzin i dla miasta to proces nie tylko naukowy, ale również moralny — przywracanie nazwisk i miejsc pochówku daje konkretny wymiar pamięci i pozwala na godne pożegnanie.

na podstawie: Urząd Wojewódzki.