96-letni Richard Demarco porządkuje w Łodzi archiwum swojej działalności

Wśród setek pudeł i tysięcy prac są ręczne notatki, fotografie oraz dokumenty, których znaczenie zna przede wszystkim ich twórca. Richard Demarco przyjechał do Łodzi, by razem z zespołem Muzeum Sztuki uzupełnić i opisać przekazane przez siebie archiwum. Dla badaczy to nie tylko porządkowanie zbiorów, ale także odzyskiwanie kontekstu ważnych wydarzeń europejskiej sztuki.

Szkocki kurator pomaga odczytać własne archiwum

Richard Demarco, 96-letni szkocki artysta, kurator i promotor sztuki, spędzi w Łodzi dwa tygodnie. Towarzyszą mu Terry Ann Newman, artystka i dyrektorka Demarco European Art Foundation, oraz Małgorzata Sady, kuratorka, tłumaczka i badaczka twórczości Franciszki i Stefana Themersonów.

Od wtorkowego południa Demarco pracuje z zespołem Muzeum Sztuki w Łodzi nad archiwum, które od 2025 roku należy do naukowych i artystycznych zasobów instytucji podległej Urzędowi Marszałkowskiemu Województwa Łódzkiego. Zbiór dokumentuje działalność kuratora prowadzoną między innymi w Richard Demarco Gallery oraz podczas Edinburgh International Festival.

Leszek Karczewski, zastępca dyrektora Muzeum Sztuki w Łodzi, wyjaśnia, że wcześniejsze uporządkowanie kolekcji ujawniło miejsca wymagające dodatkowej pracy. Chodzi między innymi o rozpoznanie osób widocznych na zdjęciach, odczytanie odręcznych zapisków i przypisanie części materiałów do właściwych dat. Obecność Demarco pozwala wykorzystać jego pamięć tam, gdzie sam dokument nie daje pełnej odpowiedzi.

„Korzystając z pamięci Richarda, postaramy się odczytać ręczne zapiski jego i innych osób, rozpoznać osoby na zdjęciach, przyporządkować część obiektów do odpowiednich dat” – mówi Leszek Karczewski.

Skala zbioru jest duża. Archiwum obejmuje około 2,5 tys. dzieł oraz kilkaset pudeł z materiałami dokumentacyjnymi. Po opracowaniu będą one służyć nie tylko pracownikom muzeum, lecz także badaczom i publiczności zainteresowanej sztuką drugiej połowy XX wieku. Uporządkowanie opisów, nazwisk i dat ma znaczenie praktyczne – ułatwi późniejsze korzystanie z dokumentów oraz łączenie ich z konkretnymi wystawami i projektami.

Z Edynburga do Łodzi trafiła historia sztuki ponad granicami

Muzeum Sztuki w Łodzi jest jedyną instytucją poza Szkocją, która będzie przechowywać i udostępniać Archiwum Richarda Demarco. Część zbiorów znajduje się w National Gallery of Art w Edynburgu, gdzie kurator urodził się w 1930 roku i rozpoczął działalność artystyczną w latach 60.

Najpierw organizował wystawy w Traverse Theatre Club. Później współtworzył program Edinburgh International Festival i założył Richard Demarco Gallery. Jej działalność koncentrowała się nie na komercyjnym wyniku, lecz na prezentowaniu nowych artystów, wspieraniu eksperymentów i nawiązywaniu kontaktów między środowiskami z różnych części Europy.

Demarco szczególnie interesował się sztuką Europy Środkowej i Wschodniej. Od lat 60. przybliżał szkockiej publiczności twórczość artystek i artystów z regionu oddzielonego wówczas Żelazną Kurtyną. Ważnym przykładem była wystawa „Atelier 72”, zorganizowana w jego galerii w 1972 roku. Zaproszono na nią ponad 40 polskich twórców, wśród nich Magdalenę Abakanowicz, Władysława Hasiora, Wandę Czełkowską, Henryka Stażewskiego i Józefa Robakowskiego. Była to pierwsza tak szeroka zagraniczna prezentacja polskiej sztuki współczesnej po II wojnie światowej.

Wśród przekazanych materiałów są druki ulotne, fotografie i dokumenty dotyczące tego oraz wielu innych przedsięwzięć. Zbiory pokazują więc nie tylko gotowe dzieła, ale również sieć współpracy, dzięki której artyści z Polski mogli pojawiać się na międzynarodowej scenie artystycznej.

Wieloletnia więź z Muzeum Sztuki znajdzie ciąg dalszy w programie publicznym

Pierwsza wizyta Demarco w Muzeum Sztuki odbyła się w 1968 roku. Od tego czasu kurator regularnie przyjeżdżał do Łodzi, wspierając kontakty między polskim i szkockim środowiskiem artystycznym oraz naukowym. Ważną postacią tej relacji był Ryszard Stanisławski, drugi dyrektor łódzkiej instytucji.

„Muzeum Sztuki w Łodzi jest dla mnie ważniejsze niż Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Tate Modern w Londynie czy Gallery of Modern Art w Edynburgu” – mówi Richard Demarco.

Opracowanie archiwum ma być początkiem kolejnych działań. Muzeum planuje spotkania, dyskusje i wykłady poświęcone działalności kuratora, a także publikacje dotyczące jego najważniejszych projektów związanych z polską sztuką. W przyszłości przewidziano również odtworzenie ekspozycji archiwum w formie, w jakiej wcześniej prezentowano ją w Summerhall Arts Centre w Edynburgu.

Mieszkańcy mogą spotkać się z Richardem Demarco i Terry Ann Newman podczas otwartego wydarzenia prowadzonego przez Daniela Muzyczuka, dyrektora Muzeum Sztuki. Rozmowa odbędzie się 24 września o godz. 18.00 w sali audiowizualnej MS2 przy ul. Ogrodowej 19. Tematem będą życie i działalność kuratora, jego związki z polską sztuką oraz wieloletnia relacja z łódzkim muzeum.

na podstawie: Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego.