Łódzcy studenci i najdłuższy strajk okupacyjny Europy – 45 lat od końca protestu

W mroźne tygodnie początku 1981 roku kampusy w Łodzi zmieniły się w zaplecze politycznej presji – studenci przez półtora miesiąca okupowali wydziały, żądając uznania swojego prawa do zrzeszania się. Protest objął uczelnie miasta, mobilizując akademików i mieszkańców i stawiając władze przed koniecznością negocjacji. To w Łodzi padły podstawy, które doprowadziły do rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów i zakończenia okupacji.

• Jak strajk rozlał się po uczelniach w Łodzi
• Rola Międzyuczelnianej Komisji Porozumiewawczej w negocjacjach

Jak strajk rozlał się po uczelniach w Łodzi

Początek protestu wywodził się z jednego wydziału, ale szybko zyskał skalę, która zaskoczyła wielu obserwatorów. Akcja zapoczątkowana na Wydziale Prawa Uniwersytetu Łódzkiego rozwinęła się w szereg postulatów: rejestracja Niezależnego Zrzeszenia Studentów, reformy w systemie nauczania, większa autonomia uczelni oraz reprezentacja środowiska studenckiego – wraz z żądaniami wykraczającymi poza kompetencje władz uczelnianych. Już na początku protestu studenci prowadzili akcje oczekiwania na spotkanie z komisją ministerialną kierowaną przez ówczesnego ministra Janusza Górskiego.

Do akcji dołączały kolejne instytucje – w kulminacyjnym momencie w Łodzi protest angażował około 10 tysięcy osób, a fala strajków objęła także szkoły wyższe z innych miast. W odpowiedzi na rosnące napięcie, 23 stycznia powołano Międzyuczelnianą Komisję Porozumiewawczą, by uporządkować postulaty i reprezentować strajkujących w rozmowach z władzami.

Rola Międzyuczelnianej Komisji Porozumiewawczej w negocjacjach

Główne rozmowy z przedstawicielami rządu toczyły się w gmachu Uniwersytetu Łódzkiego przy alei Tadeusza Kościuszki 65. Negocjacje formalnie ruszyły 29 stycznia i były nacechowane ostrą wymianą argumentów; władze centralne próbowały narzucić zmiany w statucie NZS, m.in. forsując kierowniczą rolę PZPR, co spotkało się ze zdecydowanym sprzeciwem studentów. W efekcie obrad zerwano, a protesty i okupacje rozprzestrzeniły się dalej.

W skład Międzyuczelnianej Komisji weszli m.in.:

• Wojciech Walczak (psychologia UŁ – NZS)
• Marek Perliński (psychologia i filozofia UŁ – SZSP)
• Maciej Maciejewski (kulturoznawstwo UŁ – NZS)
• Wiesław Potoczny (administracja UŁ – NZS)
• Marcin Sobieszczański (filologia polska UŁ – NZS)
• Piotr Kociołek (budownictwo PŁ – NZS)
• Andrzej Bolanowski (fizyka techniczna PŁ – niezrzeszony)
• Stanisław Nowak i Krzysztof Szaflik (Wydział Lekarski Akademii Medycznej)
• Adam Tomaszewski (Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna)

W negocjacjach po stronie opozycyjnej wsparcia udzieliła NSZZ “Solidarność” reprezentowana przez Bronisława Geremka, co otworzyło drogę do rozmów na wyższym szczeblu. Spotkanie ze strony rządu odbyło się z udziałem wicepremiera Mieczysława Rakowskiego. Po serii trudnych ustaleń minister Janusz Górski ostatecznie zaakceptował stanowisko studentów i w wieczór 17 lutego zarejestrował Niezależne Zrzeszenie Studentów; następnego dnia – 18 lutego 1981 – podpisano porozumienie i zakończono okupację.

Kluczowe daty i etapy protestu:

• 6 stycznia – rozpoczęcie okupacji na wydziale prawa UŁ
• 23 stycznia – powołanie Międzyuczelnianej Komisji Porozumiewawczej
• 29 stycznia – rozpoczęcie negocjacji z komisją ministerialną
• 17 lutego – rejestracja Niezależnego Zrzeszenia Studentów przez Janusza Górskiego
• 18 lutego 1981 – podpisanie porozumienia i zakończenie strajku

Mimo nacisków medialnych i prób instrumentalizacji, studencka inicjatywa spotkała się z realnym wsparciem części kadry naukowej oraz mieszkańców Łodzi, co miało istotne znaczenie dla przebiegu i efektu protestu.

Dziś znaczenie tamtych wydarzeń można odczytywać na kilku poziomach – jako przykład siły zorganizowanej młodzieży akademickiej, jako etap w procesie demokratyzacji kraju oraz jako lokalna pamięć o obywatelskim zaangażowaniu. Dla mieszkańców miasta warto pamiętać, że tamten protest nie był jedynie akademicką konfrontacją, lecz wydarzeniem które integrowało środowiska i wpływało na bieg polityki. Archiwa uczelniane, relacje uczestników i materiały prasowe nadal pozwalają rekonstruować przebieg strajku, a studenci tamtych dni pozostawili po sobie trwały ślad w historii Łodzi.

na podstawie: Urząd Miasta Łodzi.