Budowa pierwszego murowanego kościoła w Łodzi - historia parafii św. Krzyża

FOT. Urząd Miasta Łodzi
24 stycznia 1885 roku zapadła decyzja, która zmieniła religijną mapę szybko rosnącej Łodzi. W samym centrum miasta, na skrzyżowaniu dzisiejszych ulic, wzniósł się neoromański kościół, którego powstawanie trwało dekadami i miało za sobą wsparcie lokalnych potentatów przemysłowych. Tam, gdzie dziś ciągną się tłumy spacerowiczów, kiedyś toczyła się walka o prawo do budowy murowanej świątyni.
- Gwałtowny rozwój miasta i potrzeba nowej świątyni w Łodzi
- Parafia św. Krzyża - jak powstawał neoromański kościół i kto go wspierał
Gwałtowny rozwój miasta i potrzeba nowej świątyni w Łodzi
Rosnąca liczba mieszkańców połowy XIX wieku sprawiała, że jedna drewniana parafia przestała wystarczać. W odpowiedzi na ten deficyt, metropolita warszawski wydał dekret tworzący nową jednostkę duszpasterską, a prace budowlane przy pierwszym murowanym kościele w mieście ruszyły już w lipcu 1860. Inwestycja prowadzona była pomimo niechęci carskich władz, które utrudniały rozwój katolickich struktur. Budynek miał plan krzyża i trzy nawy — projekt przygotował Franciszek Tournelle.
W trakcie wieloletnich prac sakralna przestrzeń przyjmowała funkcje zarówno kultowe, jak i pamięciowe. Już w 1875 roku kościół został poświęcony, choć prace wykończeniowe trwały dalej; ostatecznie budowę ukończono w 1888. Dziś świątynia stoi przy Sienkiewicza 38, jako jeden z rozpoznawalnych punktów śródmieścia.
Najświeższe wiadomości z Łodzi czekają na stronie głównej informacjelodzkie.pl, a koncerty, spotkania i imprezy na najbliższe dni – w kalendarzu wydarzeń.
Parafia św. Krzyża - jak powstawał neoromański kościół i kto go wspierał
Świątynia, początkowo planowana pod wezwaniem św. Jakuba, ostatecznie otrzymała wezwanie Podwyższenia Świętego Krzyża. Na frontonie góruje wieża z trzema dzwonami i sygnaturką; w wnętrzu znajduje się 6 ołtarzy. Najokazalszy z nich ufundował Karol Scheibler, a jeden z bocznych — jego zięć Edward Herbst. Te darowizny pokazują, jak duży wpływ na kształt religijnej tkanki miasta miały rodziny związane z przemysłem włókienniczym.
Obok klasycznych elementów sakralnych budynek zyskał też funkcje pamięciowe: po północnej stronie ustawiono pomnik ofiar stanu wojennego, a wmurowana tablica upamiętnia poległych stoczniowców. Te dodatki przypominają, że kościół bywa miejscem lokalnej historii i zbiorowej pamięci.
Mieszkańcy i osoby prowadzące trasy turystyczne w mieście traktują świątynię jako punkt odniesienia — nie tylko ze względu na architekturę, ale i centralne położenie przy dwóch ważnych ulicach. Znajomość tej historii wyjaśnia, skąd wzięły się finansowe i społeczne powiązania między kościołem a łódzkimi fabrykantami oraz dlaczego budowa trwała tak długo: ingerencje administracyjne, ogrom prac wykończeniowych i potrzeba funduszy wydłużały proces, ale efekt stał się częścią miejskiego krajobrazu.
na podstawie: Urząd Miasta Łodzi.
Ilustracja wykorzystana w artykule została pobrana z zewnętrznego źródła (Urząd Miasta Łodzi). W przypadku zastrzeżeń dotyczących praw do zdjęcia prosimy o kontakt.
Widzisz błąd lub nieaktualną informację? Zgłoś błąd, sprostowanie lub uwagę
![]()
Ostatnie Artykuły

Dwunastu finalistów Złotej Nitki powalczy w Łodzi o 30 tys. zł

Wiedźmin, koncerty i kryminalne zagadki w łódzkich filiach kultury

Studenci UŁ mogą zaprosić gościa z zagranicy na święta. Ruszył nabór

ŁKS jedzie do Legnicy tuż za liderem. Skuteczność nadal szwankuje

Absolwenci mogą zostać mentorami na PŁ. Otwarty nabór obejmuje 10 miejsc

W Łodzi 200 uczniów rozmawiało o przemocy. Wskazano też, gdzie szukać pomocy

Fuzja będzie gospodarzem pierwszego Festiwalu Kawy z palarniami i słodkościami

Przejazd Sieradzką przez Piotrkowską zostanie zamknięty. Remont potrwa do końca 2026 roku

Dla żłobkowiczów powstała sala sensoryczna. Gmina zdobyła prawie 24 tys. zł

Targi książki na dworcu i koncert w rytmie lat 90. Weekend w Łodzi

Nowy asfalt na Zakładowej. Kierowcy mają pojechać przebudowanym odcinkiem w 2026 roku

Placebo świętowało 30-lecie w Łodzi. Koncert wrócił do dwóch pierwszych płyt

W Łodzi zamknięto uszko serca u dwóch pacjentów. Zabieg może ograniczyć ryzyko udaru

Ponad 1400 km dróg w Łódzkiem. Do zimowej akcji gotowych jest 66 maszyn
Przydatne dane teleadresowe
- Parafia św. Marka Ewangelisty w Łodzi - msze, kancelaria, sakramenty
- MPO Łódź - kontakt, godziny, PSZOK i usługi dla mieszkańców
- Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Łodzi - kontakt, godziny, zgłoszenia
- Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna nr 6 w Łodzi - kontakt, oferta, zapisy
- Parafia św. Judy Tadeusza w Łodzi - msze, kancelaria, sakramenty
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi - kontakt, godziny, karta, e-booki
