Dajcie mi swoje dzieci! Rumkowski apelował 4 września przed Wielką Szperą

5 września 1942 r. na murach łódzkiego getta pojawiły się plakaty zakazujące wychodzenia z domów — to początek jednej z najtragiczniejszych akcji w dziejach miasta. Przeczytaj, co wydarzyło się w ciągu kilku dni i jak decyzje podjęte wtedy zmieniły los tysięcy mieszkańców.

• Łodzianie, zobaczcie jak Wielka Szpera z września 1942 r. dotknęła nasze ulice
• Przeczytaj, jak przemówienie Rumkowskiego wpłynęło na decyzje rodziców i losy dzieci z Łodzi

Łodzianie, zobaczcie jak Wielka Szpera z września 1942 r. dotknęła nasze ulice

5 września 1942 r. na terenie Litzmannstadt Getto ogłoszono Allgemeine Gehsperre, czyli całkowity zakaz poruszania się i opuszczania domów. Tego dnia na murach getta pojawiły się obwieszczenia informujące o zakazie — sygnał, że niemieckie władze przygotowują kolejną, brutalną operację wobec ludności żydowskiej.

Akcja ta była częścią systematycznego planu eksterminacji. Wielka Szpera miała nie tylko sparaliżować życie codzienne, ale stać się kolejnym ogniwem prowadzącym do przemiany getta w wielki obóz pracy, który produkował głównie na potrzeby niemieckiej armii.

W wyniku akcji i towarzyszących jej przeszukań domów deportowano do obozu zagłady w Chełmie nad Nerem 15 tys. dzieci, starców, chorych i niepełnosprawnych - wszystkich uznanych przez Niemców za „element zbędny”.

W dniach od 5 do 12 września wywieziono na śmierć 15 681 osób. Kilkaset osób powieszono za stawianie oporu lub zabito przy próbie ucieczki.

Przeczytaj, jak przemówienie Rumkowskiego wpłynęło na decyzje rodziców i losy dzieci z Łodzi

Bezpośrednio przed Wielką Szperą, 4 września 1942 r., na placu strażackim przy ul. Zachodniej Chaim Mordechaj Rumkowski - przewodniczący Starszeństwa Żydów w Litzmannstadt Getto - wygłosił dramatyczne przemówienie. Już wcześniej, 1 i 2 września, prowadzono ewakuację więzienia i szpitali na terenie getta, która objęła około 2000 osób.

„Ponury podmuch uderzył getto. Żądają od nas abyśmy zrezygnowali z tego, co mamy najlepszego – naszych dzieci i starszych. (…) Bracia i siostry! Oddajcie mi je! Ojcowie i matki – dajcie mi swoje dzieci!”

W przemówieniu Rumkowskiego pojawił się apel o spełnienie żądań Niemców w zamian za próbę ocalenia reszty społeczności. W efekcie organizowanych zbiórek i przeszukań domów Niemcy zabrali dzieci do lat 10 oraz osoby powyżej 65. roku życia, a także chorych i niepełnosprawnych.

Decyzje podjęte w tych dniach, działania administracyjne i przemoc policyjna doprowadziły do deportacji i śmierci tysięcy osób. Wielka Szpera jest przykładem, jak mechanizmy przymusu i selekcji zamykały proces przemiany getta - z miejsca życia mieszkańców w funkcjonujący dla okupanta obóz pracy.

Na podst. Urząd Miasta Łodzi